header images
Elektroniczne Archiwum Zabytków Piśmiennictwa Polskiego
watermark

I. Rejestr litterariów rekopiśmiennych

Rejestr najważniejszych zabytków rękopiśmiennych piśmiennictwa polskiego uznanych za litteraria, sporządzony w formacie PDF.

Przy sporządzaniu rejestru kierowano się wytworzonymi w ramach programu EAZPP kryteriami kanonu zabytków piśmiennictwa polskiego. Wszystkie zarejestrowane obiekty spełniają te kryteria. Szeroko definiowano natomiast pojęcie "littararia" włączając w jego zakres takie obszary piśmiennictwa jak:

  • glossy
  • hagiografia
  • historiografia
  • kaznodziejstwo
  • korespondencja
  • muzykalia
  • oratorstwo
  • pamiętnikarstwo (bez diariuszy sejmowych)
  • pisma filozoficzne i teologiczne
  • poezja (utwory wierszem)
  • proza literacka
  • retoryka i poetyka
  • teatralia
  • teksty religijne (teksty o charakterze użytkowym, np. modlitwy, psałterze)

Wprowadzono też kategorię inne, obejmującą teksty trudne do zaklasyfikowania.

    Zespół IBL w ramach kwerendy przebadał:
  • Zbiory rękopisów w bibliotekach polskich. Kwerendę przeprowadzono na podstawie dostępnych katalogów i inwentarzy, zarówno drukowanych, jak i dostępnych w bibliotekach. Kwerenda objęła zasadniczo wszystkie biblioteki posiadające rękopisy sprzed 1600 r.
  • Zbiory rękopisów w bibliotekach i archiwach kościelnych. Kwerendą nie zdołano objąć wszystkich bibliotek ze względu na utrudniony dostęp. Skorzystano z publikowanych inwentarzy, a tam, gdzie było to możliwe kwerendę sporządzano na miejscu.
  • Zbiory rękopisów w archiwach państwowych. Kwerendę przeprowadzono w ograniczonym zakresie ze względu na stan zinwentaryzowania zbiorów w archiwach. Uznano też, że AGAD, jako współuczestnik projektu, może mieć większe możliwości dostępu do zbiorów archiwalnych.
  • Zbiory w bibliotekach i archiwach zagranicznych. Kwerendę przeprowadzono tylko na podstawie drukowanych katalogów, inwentarzy, sprawozdań i opracowań.

Rejestr zawiera 7432 pozycje opisane poprzez następujące dane:

Nazwa polaOpis
Źródło kwerendyŹródło informacji w danym rekordzie
Sygn. rkpsuSygnatura biblioteczna poprzedzona signum ozn. bibliotekę
Tyt. katal. kod.Tytuł kodeksu (wg katalogu, inwentarza itp.)
Czas powstania kod.Czas powstania kodeksu
Tyt. dzieła/incip.Tytuł lub incipit utworu
Czas powstania dziełaCzas powstania utworu
Str. (karty) dzieła w kod.Foliacja wzgl. paginacja
Rodzaj litterariumTyp piśmiennictwa reprezentowany przez dany utwór
Autor dziełaAutor
Język dziełaJęzyk
UwagiInne informacje, np. o proweniencji zabytku
PrefixPole używane do sortowania danych
SchlusselPole używane do sortowania danych
Tit_exPole używane do sortowania danych
Sygn_uPole używane do automatycznego generowania spisu kodeksów
Tyt_uPole używane do automatycznego generowania spisu kodeksów

Do tabeli głównej dołączono jako plik pomocniczy spis wykorzystanych kodeksów, pojawiających się w tabeli, spis siglów bibliotecznych użytych przy rejestracji zabytków oraz wyciąg z wewnętrznej instrukcji zespołu IBL, określającej sposób zapisu danych.

II. Wyciąg z rejestru głównego litterariów

Wyciąg z rejestru głównego (opisanego jw.) pomyślany został jako ewentualna pomoc przy wybieraniu obiektów, które mogłyby być digitalizowane w pierwszej kolejności.

Sporządzony jest w formacie PDF w sposób analogiczny do rejestru głównego. Kolumny w obu tabelach danych są identyczne. Wyciąg obejmuje 1322 pozycje, dołączony do niego został spis kodeksów.

Przy sporządzaniu tego wyciągu kierowano się następującymi zasadami:

    A. Daleko posuniętej eliminacji uległy rękopisy:
  • z zakresu historiografii (dokumenty i korespondencja kancelaryjna, kroniki i roczniki itp.);
  • z zakresu matematyki i przyrodoznawstwa;
  • glossy niewiadomego pochodzenia;
  • łacińskie komentarze teologiczne i filozoficzne oraz kazania;
  • kopie i odpisy, w szczególności te, dokonane na podstawie druków z epoki;
  • muzykalia;
  • teksty religijne i liturgiczne (mszały, graduały itp.);
    B. Nie były w ogóle brane pod uwagę rękopisy, które nie znajdują się w zbiorach polskich bibliotek.
    C. Preferowano manuskrypty zawierające:
  • polskojęzyczne utwory wierszowane lub inne „pomniki” języka polskiego (z wyjątkiem „Kazań Świętokrzyskich”, które są już dostępne w ramach cBN POLONA);
  • polskie i łacińskie utwory okolicznościowe;
  • diariusze;
  • polskojęzyczne przekłady oraz słowniki;
  • polskojęzyczne utwory religijne oraz kazania;
  • autografy.

III. Rejestr zabytków języka polskiego do końca XV wieku

Rejestr zabytków języka polskiego sporządzony został niezależnie od rejestru głównego litterariów ze względu na specyfikę rejestrowanego materiału.

Powstał on w całości na podstawie źródeł zawartych w "Słowniku staropolskim" opracowanym w Instytucie Języka Polskiego PAN w Krakowie. Korzystano zarówno z opublikowanych tomów Słownika, w tym z tomu zawierającego Indeksy, jak też z materiałów udostępnionych przez kierującego zespołem Słownika prof. Wacława Twardzika.

Sporządzony w naszym projekcie rejestr jest rodzajem "odwróconego" Słownika, porządkującym materiał według wykorzystanych źródeł. Specyfika materiału sprawiła, że w odróżnieniu od rejestru głównego dużą część źródeł stanowią opracowania języka polskiego powstałe w wiekach XIX i XX; są one jedynym źródłem w sytuacjach, gdy nie zachowały się źródła historyczne.

Ze względu na odmienność materiału i odmienność przyjmowanych kryteriów w rejestrze uwzględniono nieco inne niż w rejestrze głównym dane:

Nazwa polaOpis
Źródło kwerendyŹródło informacji w danym rekordzie
Źródło kwerendyJak w głównym rejestrze rękopisów
Sygn. RkpsuJak w głównym rejestrze rękopisów
Tyt.katal. KodeksuJak w głównym rejestrze rękopisów
Czas powstania rkpsu lub ink.Jak w głównym rejestrze rękopisów
Tyt. / inc dzieła zawierającego wpis polskiJak w głównym rejestrze rękopisów
Autor dziełaJak w głównym rejestrze rękopisów
Czas powstania dziełaJak w głównym rejestrze rękopisów
Tyt./inc lub rodzaj wpisu polskiegoTytuł, incipit, ewentualnie opis wpisu polskiego
Czas powstania wpisu pol.Czas powstania zapisu
Str. (karty) wpisu w kod.Jak w głównym rejestrze rękopisów
Rodzaj litterariumDotyczy wpisu polskiego
Autor wpisu pol.Dotyczy wpisu polskiego
Język zabytkuJak w głównym rejestrze rękopisów
UwagiJak w głównym rejestrze rękopisów
Źródło do digit.W przypadku zabytków niezrachowanych wskazywano źródło wtórne

Oprócz tabeli głównej podano w sprawozdaniu ten sam materiał rozdzielony pomiędzy dwie tabele: pierwszą, zawierającą rejestr zabytków języka polskiego zachowanych w oryginale bądź kopiach rękopiśmiennych, oraz drugą, zawierającą zabytki znane z przekazów wtórnych z XIX bądź XX wieku.

IV. Rejestr druków do roku 1600

Rejestr druków sporządzono na podstawie znajdującego się w zbiorach specjalnych Biblioteki Narodowej "Centralnego Katalogu Poloników XVI w.". Stosowane w tym katalogu szerokie rozumienie terminu "polonika", odmienne od przyjętych w programie EAZPP kryteriów, spowodowało konieczność daleko idącej selekcji zanotowanych w katalogu druków. Selekcji tej dokonano jednakowoż z dużą dozą ostrożności, uwzględniając w ostatecznie sporządzonym wykazie te obiekty, co do których pojawiły się wątpliwości w kwestii spełnianych kryteriów.

Rejestr druków sporządzono w bazie MAK w Zakładzie Starych Druków Biblioteki Narodowej oraz, jako podręczny wykaz, uporządkowany alfabetycznie, w programie Word.

partners