header images
Elektroniczne Archiwum Zabytków Piśmiennictwa Polskiego
watermark

ELEKTRONICZNE ARCHIWUM ZABYTKÓW PIŚMIENNICTWA POLSKIEGO

Celem projektu jest zabezpieczanie, utrwalanie i udostępnianie w postaci cyfrowej zespołu najcenniejszych i najważniejszych zabytków tekstowych polskiej tradycji kulturowej wytworzonych do roku 1600 oraz przedstawienie całościowej koncepcji digitalizacji zachowanego dziedzictwa kulturowego, której zakres ulegałby powiększaniu w miarę rozwoju technologii i któremu środowisko uczonych humanistów mogłoby na bieżąco dostarczać wskazówek o zasługujących na digitalizację materiałach.

INSTYTUCJE REALIZUJĄCE PROJEKT


ZADANIA BADAWCZE ZREALIZOWANE W RAMACH PROJEKTU

ZADANIE BADAWCZE NR 1

Celem zadania było opracowanie merytorycznych kryteriów reprezentatywnego wyboru najcenniejszych zabytków tekstowych utrwalonych w postaci: rękopisów, druków, epigrafów, a także powiązanych z tymi formami przekazu artefaktów oraz wyłonienie na ich podstawie kanonicznego korpusu zabytków piśmiennictwa polskiego do roku 1600 podlegającego digitalizacji. Więcej...

ZADANIE BADAWCZE NR 2

Celem zadania było opracowanie funkcjonalnej, efektywnej jakościowo oraz ilościowo metody digitalizowania kanonicznego korpusu źródłowego. W ramach tego zadania zbadano relacje między celami i obiektami digitalizacji a pożądaną jakością wynikowych zbiorów cyfrowych oraz zawartość informacyjna obrazów cyfrowych powstających w wyniku skanowania o różnych parametrach. Przeanalizowano także doświadczenia instytucji uczestniczących w projekcie oraz innych wiodących w tej dziedzinie jak również prace w pracowniach digitalizacyjnych oraz symulacje wpływu stosowania różnych koncepcji. Przeprowadzono analizę kosztów wraz z obserwacją tendencji. Opracowano zestawienia krytyczne dostępnych zaleceń i publikacji dotyczących tej dziedziny. Więcej...

ZADANIE BADAWCZE NR 3

Celem zadania było przygotowanie programu informatycznego obejmującego procedury opracowania cyfrowej edycji kanonu tekstowego, a następnie jego włączenie w ujednolicone sieci i systemy, dzięki którym jest on elektronicznie zabezpieczony, a równocześnie w rozmaitych formach udostępniany w Internecie (m.in. do celów poznawczych, edukacyjnych, badawczych). Więcej...

ZADANIE BADAWCZE NR 4

Celem zadania było zbudowanie elektronicznego archiwum zabytków piśmiennictwa polskiego o strukturze uwzględniającej podział jego zbiorów na domeny dziedzinowe oraz dające możliwość jego dalszego rozwoju i rozbudowy.
W ramach tego zadania wykonano następujące czynności… Więcej...

REZULTATY

Końcowym wynikiem realizacji projektu EAZPP jest program komputerowy, kompleksowo realizujący potrzebę zabezpieczania, opracowywania i udostępniania zabytków piśmiennictwa polskiego.

I. Oprogramowanie jest dostępne w dwóch formach:
  1. w wersji dystrybucyjnej do instalacji samodzielnej
  2. w wersji instalacji pilotażowej, dostępnej w sieci Internet.
II. Ponadto wynikiem końcowym Projektu są:
  1. kryteria merytorycznego doboru kanonu zabytków piśmiennictwa polskiego (zobacz)
  2. inwentarz zabytków piśmiennictwa polskiego do 1600 r., podlegających digitalizacji (zobacz)
  3. wprowadzone do EAZPP wybrane zdigitalizowane zabytki piśmiennictwa polskiego
  4. infrastruktura sprzętowa i komunikacyjna niezbędna na etapie prowadzenia prac badawczych oraz wykaz infrastruktury sprzętowej i komunikacyjnej koniecznej do wdrożenia EAZPP
  5. standardy postępowania w procesie digitalizacji - opracowanie funkcjonalnych i efektywnych metod digitalizacji kanonicznego zbioru piśmiennictwa z następującymi elementami:
    • optymalna ścieżka pracy (workflow) uwzględniająca konieczność zapewnienia bezpieczeństwa cennych zbiorów, zachowania warunków konserwatorskich, ergonomii i wydajności pracy
    • sposób i warunki skanowania z uwzględnieniem zapewnienia warunków konserwatorskich, wzorców standaryzacji, wymaganego wyszkolenia operatorów, wydajności i kosztów
    • parametry skanowania i formaty plików wynikowych w tym zalecane w odniesieniu do każdego rodzaju obiektu rozdzielczości skanowania, głębie kolorów itp.

Opracowanie to jest dostępne w formie książkowej (Digitalizacja piśmiennictwa pod redakcją Dariusza Paradowskiego) oraz elektronicznej

DEFINICJE PODSTAWOWE Z ADNOTACJAMI OBJAŚNIAJĄCYMI POJĘCIA SKŁADOWE ODNOSZĄCE SIĘ DO ZAŁOŻEŃ PROJEKTU

Zabytki piśmiennictwa polskiego

    Zabytkiem piśmiennictwa polskiego przed rokiem 1600 jest tekst zachowany w przekazie powstałym do tego roku albo przekazie późniejszym, wytworzony:
  • niezależnie od materiału, na którym został utrwalony
  • w granicach historycznych Polski i Rzeczypospolitej, niezależnie od języka, w jakim został wytworzony
  • wytworzony albo opublikowany poza tymi granicami przez osobę związana z Polską i Rzeczypospolitą

Ad „Piśmiennictwo”
Przez „piśmiennictwo” rozumiemy całość utrwalonej w piśmie twórczości (naukowej, prawniczej, literackiej, religijnej itd.) a także wszelkiego rodzaju dokumentację życia zbiorowego (państwowego, kościelnego itd.) i prywatnego, niezależnie od gatunku, typu, czy systemu zapisu.

Ad „1600”
W przypadku niepewnego datowania tekstów powstałych około roku 1600 zaliczamy je do zabytków piśmiennictwa polskiego w rozumieniu niniejszego projektu.

Ad „Tekst”
Przez „tekst” rozumiemy każdy zapis (także notację muzyczną, diagram, szyfr itp.), wyłączając pojedyncze oraz niemające szerszego kontekstu historycznego i literackiego zapisy identyfikacyjne dotyczące osób, miejsca lub czasu.

Ad „Przekaz późniejszy”
Przez „przekaz” rozumiemy każdą materialną formę utrwalenia tekstu. W stosunku do przekazów późniejszych (w tym odpisy, druki, przerysy, fotografie itd.) będą stosowane szczegółowe kryteria wyboru najlepszego przekazu.

Ad „Wytworzony”
Przez wytworzenie tekstu rozumiemy jego utrwalenie w oryginale lub kopii a także twórcze uzupełnienia i zmiany (w tym redakcyjne).
Na tych samych zasadach traktowane są rękopiśmienne bądź drukowane kolekcje tekstów, tzn. wszelkiego rodzaju antologie.

Ad „Granice historyczne Polski i Rzeczypospolitej”

    Terminem „granice historyczne Polski i Rzeczypospolitej” obejmujemy, jako kryterium w definiowaniu „zabytków piśmiennictwa polskiego do 1600 roku”:
  • terytorium państwa polskiego (wraz z Mazowszem) z uwzględnieniem wszystkim zmian terytorialnych do 1600 roku
  • terytorium Rusi Czerwonej (od 1387 roku)
  • terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego (od 1569 roku)
  • terytorium Prus Królewskich wraz z Warmią (od 1454 roku)
  • terytorium Śląska (do 1348 roku)

    W odniesieniu do terytoriów:
  • Wielkiego Księstwa Litewskiego (przed1569 rokiem)
  • Inflant (przed 1569 rokiem)
  • Prus Krzyżackich (od 1454 roku) i Prus Książęcych (od 1525 roku)
  • Śląska (po 1348 roku)
  • Pomorza Zachodniego
  • terytoriów lennych

podobnie jak do każdego terytorium obcego, zastosowanie ma definicja zabytku piśmiennictwa polskiego, wytworzonego poza terytorium Polski i Rzeczypospolitej przez osobę związaną z Polską.

Ad. „Osoba związana z Polską”
Przez „osobę związaną z Polską” rozumie się mieszkańca Polski i Rzeczypospolitej w ich granicach historycznych oraz osobę pochodzącą z ich terytorium.

Kanon zabytków piśmiennictwa polskiego

Założenia ogólne

    Do kanonu zabytków piśmiennictwa polskiego zaliczamy teksty:
  • spośród powstałych do 1370 roku włącznie – wszystkie spełniające ogólne kryteria zabytków piśmiennictwa polskiego
  • spośród powstałych do 1500 roku – wszystkie stanowiące teksty w języku polskim
  • spośród pozostałych – wszystkie spełniające kryteria zabytków piśmiennictwa polskiego a zarazem stanowiące świadectwo twórczości naukowej, prawniczej, literackiej i religijnej. W stosunku do innych (np. dokumentacji życia zbiorowego i prywatnego) będą obowiązywać osobne kryteria szczegółowe.
  • spośród dokumentów pergaminowych (do 1600 roku) – wszystkie spełniające ogólne kryteria zabytków piśmiennictwa polskiego, niezależnie od momentu powstania

Przekazy słowno – obrazowe (np. malowidła, nagrobki, monety, pieczęcie itd.) traktowane będą jako całość.

W przypadku przekazów tekstów zwartych w większych całościach (np. w kodeksie, kopiariuszu, poszycie pierwotnie luźnych zapisów) decyzję o digitalizacji rozstrzygamy na korzyść całego tego rodzaju zbiorów.

partners